سرفصلهای درس بزهکاری کودکان و نوجوانان
بخش اول: کلیات و مفاهیم بنیادین
در این بخش، مفهوم کودک و نوجوان از منظر حقوقی و جرمشناختی تعریف شده و سنین مختلف در نظامهای حقوقی ایران و اسناد بینالمللی مورد بررسی قرار میگیرد. بزهکاری اطفال به عنوان رفتاری خلاف هنجارهای اجتماعی که توسط افراد زیر سن قانونی انجام میگیرد، تبیین شده و تفاوت آن با جرم بزرگسالان از حیث ماهیت، انگیزهها و واکنش اجتماعی تحلیل میشود. تاریخچه شکلگیری نظام عدالت کیفری اطفال از قرن نوزدهم در انگلستان تا تأسیس اولین دادگاه اطفال در شیکاگو در سال ۱۸۹۹، و نیز سیر تحول قانونگذاری در این زمینه در ایران، از دیگر مباحث این بخش است.
بخش دوم: مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان در حقوق ایران
این بخش به سنین مختلف مسئولیت کیفری بر اساس قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ میپردازد. افراد نابالغ (پسران زیر پانزده سال و دختران زیر نه سال قمری) فاقد مسئولیت کیفری شناخته شده و در صورت ارتکاب جرم، مشمول مجازات نمیشوند. برای گروه سنی نه تا پانزده سال، اقدامات تأمینی و تربیتی به جای مجازات اعمال میشود که شامل تسلیم به والدین، نصیحت، اخذ تعهد، و در صورت لزوم، نگهداری در کانون اصلاح و تربیت است. برای نوجوانان پانزده تا هجده سال، مجازاتهایی خاص با تخفیف پیشبینی شده و مقررات مربوط به قصاص و حدود با لحاظ شرایط سنی، به صورت جداگانه بررسی میگردد.
بخش سوم: نظریههای جرمشناختی بزهکاری اطفال
این بخش به نظریههای مختلف تبیینکننده علل بزهکاری کودکان و نوجوانان اختصاص دارد. نظریههای زیستشناختی (نظریه لومبروزو و نوعشناسی مجرمین)، نظریههای روانشناختی (نظریه روانرنجوری، اختلالات منش و نظریههای یادگیری اجتماعی)، نظریههای جامعهشناختی شامل نظریه بیسازمانی اجتماعی، نظریه همشینی افتراقی، نظریه خردهفرهنگها و نظریه کنترل اجتماعی، و نظریههای ترکیبی (مانند نظریه فشار عمومی و نظریه پنجعاملی) در این بخش تحلیل میشوند.
بخش چهارم: علل و عوامل بزهکاری اطفال و نوجوانان
این بخش به بررسی نظاممند عوامل مؤثر بر گرایش کودکان و نوجوانان به بزهکاری اختصاص دارد. عوامل فردی شامل سن، جنسیت، ویژگیهای روانی و شخصیتی و همچنین عوامل خانوادگی مانند گسیختگی خانواده، طلاق، خشونت خانگی، فقدان نظارت مؤثر و سبکهای نادرست تربیتی، از جمله مباحث مطرح در این بخش است. عوامل اجتماعی نظیر فقر، حاشیهنشینی، بیکاری والدین، تأثیر گروه همسالان و باندهای نوجوانان، و نیز عوامل فرهنگی مانند تأثیر رسانهها (سینما، فضای مجازی و بازیهای رایانهای) در شکلگیری رفتارهای بزهکارانه، به طور مفصل بررسی میشود.
بخش پنجم: واکنش اجتماعی و نظام عدالت کیفری اطفال
این بخش به تاریخچه تحولات تقنینی در حقوق کیفری اطفال ایران، از جمله تغییرات قانون مجازات اسلامی از ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۲ اختصاص دارد. اقدامات تأمینی و تربیتی در مقایسه با مجازاتهای بزرگسالان، از حیث هدف (اصلاح و بازپروری در مقابل تنبیه) تحلیل میگردد. چالشهای موجود در نظام حقوقی ایران مانند عدم تعیین حداقل سن مسئولیت کیفری در جرایم حدی و قصاص (تبصره ۲ ماده ۸۸) و تفاوت سن مسئولیت در دختران و پسران، و همچنین رویکرد حبسزدایی و جایگزینهای مجازات در نظام عدالت کیفری اطفال، از دیگر مباحث این بخش است.
بخش ششم: آیین دادرسی جرایم کودکان و نوجوانان
این بخش به مراحل دادرسی ویژه اطفال از مرحله کشف و تعقیب (نقش پلیس و دادسرای اطفال و نوجوانان) تا مرحله رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان (با حضور قاضی متخصص و با رعایت تشریفات خاص) و مرحله اجرای احکام و اقدامات تأمینی و تربیتی اختصاص دارد. اصول حاکم بر دادرسی اطفال مانند اصل حفظ مصلحت عالیه کودک، اصل عدم علنی بودن جلسات، اصل سرعت و سادگی دادرسی، و اصل تخصصی بودن مراجع قضایی در این بخش تبیین میگردد. در پایان، جرایم علیه کودکان و نوجوانان (مانند کودکآزاری جسمی، جنسی و روانی و بهرهکشی از کودکان) به عنوان جرایم بزهدیدهمحور و نقش حمایتهای اجتماعی و قانونی از کودکان در معرض خطر، مطالعه میشود.
دیدگاه خود را ثبت کنید