مقدمه
زبان انگلیسی بیشتر از یک میلیون واژه دارد. واقعاً زبان خیلی غنی‌ای است و همیشه نسبت به فرهنگ‌ها و زبان‌های دیگر روی خوش نشان داده؛ به همین دلیل هم تبدیل شده به اولین زبان واقعاً جهانی.داستان پیدایش زبان انگلیسی هم جالب است. وقتی ژولیوس سزار در سال ۵۵ پیش از میلاد به بریتانیا حمله کرد، اصلاً چیزی به اسم زبان انگلیسی وجود نداشت. ساکنان بومی آنجا، یعنی سلت‌ها، به زبان‌هایی صحبت می‌کردند که امروزه نمونه‌هایی از آن‌ها را در زبان‌های ولزی، گِیلی و برتون می‌بینیم. اینکه این زبان‌ها دقیقاً از کجا آمده‌اند هنوز معلوم نیست، اما یک نظریه وجود دارد که می‌گوید این زبان‌ها، درست مثل فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی و چند زبان دیگر، از یک زبان مادر مشترک به وجود آمده‌اند؛ زبانی که چون در آن زمان چیزی با آن نوشته نمی‌شده، امروزه دیگر اثری مستقیم از آن در دست نداریم.زبان‌شناسان با بررسی واژه‌های مشابهی که در زبان‌های مختلف پیدا می‌کنند، توانسته‌اند وجود چیزی را فرض کنند که به آن زبان مادر هندواروپایی می‌گویند. سانسکریت قدیمی‌ترین زبان شناخته‌شده از خانواده هندواروپایی است و نسبت به سایر اعضای این خانواده، مثل لاتین و یونانی، ویژگی‌های بیشتری از زبان مادر اصلی را حفظ کرده است.
سانسکریت در واقع نیای هندوستانی امروزی و بعضی دیگر از زبان‌های هندی است و زبان‌هایی مثل سِلتی، ژرمنی و لاتین هم در همین خانواده قرار می‌گیرند.گفته می‌شود گویشوران آن زبان مادر جایی در شمالِ مرکزی اروپا زندگی می‌کردند. وقتی این مردم به سمت شرق مهاجرت کردند، زبان‌هایی را به وجود آوردند که بعدها در هند و پاکستان رواج پیدا کردند. گروه‌های دیگری هم به سمت غرب اروپا رفتند و بعدها به نام سلت‌ها شناخته شدند.تأثیر بزرگ بعدی بر زبان انگلیسی، مسیحیت بود. مسیحیت صدها واژه از زبان‌های یونانی و لاتین را وارد زبان آنگلوساکسون کرد و باعث شد دایره واژگان آن خیلی گسترده‌تر شود. بعدها وایکینگ‌ها از اسکاندیناوی به بریتانیا آمدند و تعداد زیادی واژه با خودشان آوردند که تنوع زبان انگلیسی را بیشتر کرد. در سال ۱۰۶۶ هم اتفاق مهم دیگری افتاد: نورمن‌ها انگلستان را فتح کردند و تعداد بسیار زیادی واژه فرانسوی وارد زبان انگلیسی شد.البته انگلیسی فقط به همین زبان‌ها اکتفا نکرده و از زبان‌های مختلف دنیا هم واژه قرض گرفته است. برای مثال:• از ایتالیایی: opera، cigar، guitar، mosquito•
از پرتغالی: buffalo، castle، coconut، verandah•
از هلندی: brandy، cruise، excise، smuggle•
از زبان‌های آفریقایی: banjo، chimpanzee، gorilla، zebra• از عربی:
alcohol، algebra، cipher، monsoon• از چینی: ketchup، lichi، silk، tea• از هندی: bungalow، cot، dacoit، shampoo• از ژاپنی:
geisha، judo، karate، tycoon• از فارسی:
arsenic، chess، jackal، paradise• از ترکی:
coffee، tulip، turban، vampire
همان‌طور که شناختن گذشته و زندگی یک آدم کمک می‌کند او را بهتر بشناسیم، دانستن داستان و گذشته یک واژه هم باعث می‌شود معنی امروزی آن را بهتر و عمیق‌تر بفهمیم و حتی راحت‌تر به خاطر بسپاریم. تازه، گاهی خود این داستان‌ها به‌تنهایی آن‌قدر جذاب‌اند که ما را وارد دنیای افسانه‌ها، اسطوره‌ها، تاریخ و اتفاقات بزرگ گذشته می‌کنند.در هر زبانی می‌شود برای خیلی از واژه‌ها داستان‌های جالبی پیدا کرد. این موضوع مخصوصاً درباره واژه‌هایی صدق می‌کند که وارد گفت‌وگوی روزمره مردم شده‌اند.خود زبان انگلیسی را می‌توان به یک گیاه کاملاً پرورش‌یافته تشبیه کرد؛ گیاهی که با زبان‌های دیگر پیوند خورده، قرن‌ها هرس شده و شکل گرفته و رشدش در خاکی غنی‌شده با فرهنگ کلاسیک ادامه پیدا کرده است.
هدف این کتاب فقط این نیست که اطلاعاتی به خواننده بدهد؛ بلکه می‌خواهد نتیجه سال‌ها جست‌وجو و تحقیق درباره مسیرهای کمتر شناخته‌شده و جذاب ریشه‌شناسی واژه‌ها (اتیمولوژی) را در اختیار خواننده بگذارد.
اما چه چیزی باعث شد این کتاب را جمع‌آوری و تدوین کنم؟
حدود ۲۵ سال پیش، من در رشته آموزش زبان انگلیسی (ELT) از دانشگاه گیلان فارغ‌التحصیل شدم. یکی از درس‌هایی که افتخار داشتم با دکتر بهزاد برکت بگذرانم، درس «ترجمه» بود.روز امتحان اجازه داشتیم هم از فرهنگ لغت انگلیسی به انگلیسی و هم از فرهنگ لغت دوزبانه استفاده کنیم. در امتحان، یک متن انگلیسی به ما داده بودند و باید آن را به فارسی ترجمه می‌کردیم. در متن، یک اصطلاح وجود داشت:keep up with the Jonesesآن زمان برای اولین بار بود که این اصطلاح را می‌دیدم. راستش تا آن موقع، اولین بار بود که سر جلسه امتحان با اصطلاحی روبه‌رو می‌شدم که داخلش یک اسم خاص داشت. آن را در فرهنگ لغت انگلیسی به انگلیسی پیدا کردم و خیلی زود حدس زدم که معنی‌اش چیست!خیلی خوشحال و هیجان‌زده شدم که توانسته بودم معنی آن را پیدا کنم، چون آن اصطلاح بخش مهمی از متن بود. بعد از امتحان، با دوستان و همکلاسی‌هایم درباره آن صحبت کردم.از آن زمان به بعد، به ریشه و داستان اسم‌های خاص و همچنین اصطلاحات و عبارت‌هایی که در آن‌ها اسم خاص به کار رفته علاقه‌مند شدم.وقتی شروع کردم به جمع‌آوری و نوشتن داستان مربوط به ریشه و منشأ واژه‌ها، کامپیوتر و اینترنت در دسترسم نبود و مجبور بودم همه چیز را در یک دفتر یادداشت کنم. واقعاً کار سختی بود.چند سال بعد، نیمی از مطالب را تایپ کردم، اما فایلش از بین رفت و هرچه گشتم پیدایش نکردم. بنابراین مجبور شدم همه مطالب را دوباره از اول تایپ کنم.چند سال بعدتر، وقتی مشغول تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد زبانشناسی بودم، تعدادی از داستان‌های مربوط به ریشه واژه‌ها را بین دوستان و همکلاسی‌هایم پخش کردم. آن‌ها خیلی از این داستان‌ها خوششان آمد و تشویقم کردند که کار را تمام کنم و آن را به چاپ برسانم.
امیدوارم خوانندگان این کتاب هم با خواندن این مطالب با ریشه و داستان شکل‌گیری واژه‌ها آشنا شوند و هم از خواندنشان لذت ببرند.تقدیم به دکتر بهزاد برکت، دانشیار دانشگاه گیلان، که در کلاس‌های فراموش‌نشدنی‌اش لحظه‌های ارزشمند و خاطره‌انگیزی برای من رقم زد.
سعید عزیزی جمنانی
قائم‌شهر
تیر 1405
دیدگاه خود را ثبت کنید